Minister Ollongren van BZK roept bestuursorganen op zich te houden aan de termijnen die de Wet openbaarheid van bestuur stelt. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft ze dat overheidsinstanties zich ‘vanzelfsprekend’ moeten houden aan de wettelijke termijnen waarbinnen een Wob-verzoek moet worden afgehandeld. “Dit geldt ook in tijden van crisis, zoals recent nog eens is onderstreept in de beantwoording van uw vragen over de afhandeling van Wob-verzoeken tijdens de coronacrisis.”

Aanleiding voor de Kamerbrief is de publicatie van een rapport over de gevolgen van de afschaffing van de dwangsom in de Wob. Dat rapport vermeldt – op basis van cijfers van De Volkskrant – dat departementen tegenwoordig slechts 29 procent van de Wob-verzoeken op tijd afhandelen. Minister Ollongren in reactie daarop: “Ik roep dan ook alle bestuursorganen op om binnen de daarvoor gestelde termijnen aan verzoeken te voldoen; dit is van groot belang voor het vertrouwen in de overheid en het goed functioneren van onze democratie.”

Doorlooptijd

Het rapport onderzocht of het afschaffen van de dwangsom per 1 oktober 2016 een einde heeft gemaakt aan het wobben om financieel gewin. Dat blijkt het geval: er is vrijwel geen financieel gemotiveerd misbruik meer. De doorlooptijd van een verzoek is sindsdien toegenomen, maar de onderzoekers weten niet zeker hoe dat komt. Ze opperen twee concurrerende verklaringen: het kan zijn dat door het verdwijnen van de dwangsom de prikkel voor de overheid om te reageren is afgenomen, maar het kan ook zijn dat Wob-verzoeken omvangrijker en ingewikkelder zijn geworden.

Onderzoeksmiddel

De onderzoekers constateren overigens dat journalisten de Wob steeds vaker gebruiken als onderzoeksmiddel, “waaronder zogenaamde fishing expeditions”, voegen ze er aan toe. De digitalisering zorgt ervoor dat de overheid over steeds meer documenten beschikt die onder de Wob vallen, waaronder emails, SMS- en WhatsApp-berichten. “Deze trends leiden ertoe dat de omvang en complexiteit van de Wob-verzoeken toenemen”, aldus het rapport.