Op grond van de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob) heeft iedereen het recht om een informatieverzoek in te dienen bij alle Nederlandse overheden. Dat noemen we een Wob-verzoek.

Ga naar de wet openbaarheid van bestuur.

 

Wob: alles openbaar … tenzij

Artikel 110 van de Grondwet bepaalt dat de overheid haar taken in de openbaarheid moet vervullen en dat er een wet moet zijn waarin bepaald wordt hoe de overheid dit doet. Dat is de Wob, de Wet openbaarheid van bestuur. Uitgangspunt is dat informatie over bestuurlijke aangelegenheden openbaar is, tenzij er gronden zijn om die openbaarheid te begrenzen, zoals bijvoorbeeld persoonlijke gegevens of gegevens die de veiligheid van het land in gevaar kunnen brengen.

 

Wanneer Wobben?

Als journalist gebruik je de Wob als je met ‘gewoon’ vragen geen antwoord krijgt van de overheid. Iedereen kan ‘Wobben’, je hoeft er geen speciaal belang bij te hebben, maar voor journalisten is het nuttig om te wijzen op het maatschappelijk en publiek belang van de informatie die openbaar wordt. Over het algemeen wordt het belang van geheimhouding en publiek belang tegen elkaar afgewogen, zeker als het om lastige onderwerpen gaat.

 

Wie Wobben?

In principe kun je bij elk zogeheten bestuursorgaan — de juridische term voor een organisatie die overheidstaken uitvoert — een Wob-verzoek indienen: ministers, college van B&W, Gedeputeerde Staten, waterschappen, publiekrechtelijke instellingen en instellingen, diensten en bedrijven die onder een bestuursorgaan vallen.

Natuurlijk probeer je je verzoek naar de juiste bestuurlijke organisatie te sturen, maar mocht je onverhoopt bij de verkeerde organisatie zijn beland, dan is die wettelijk verplicht je verzoek door te sturen naar het bestuursorgaan dat wél beschikt over de gevraagde informatie.

 

Hoe Wobben?

De wet zegt niets over de wijze waarop verzoeken moeten worden ingediend. Zowel een brief per post als een e-mail zijn mogelijk en sommige bestuursorganen hebben een speciaal digitaal formulier opengesteld. Maar er zijn bestuursorganen die verzoeken per e-mail niet in behandeling nemen. Kijk daarom altijd even op de website van de betreffende overheid wat er te vinden is over het indienen van een Wob.

In je Wob-verzoek moet je verplicht aangeven om welke bestuurlijke aangelegenheid het gaat en waar je documenten over wilt. Een voorbeeld: u dient een verzoek in over de bestuurlijke aangelegenheid ‘verkeersveiligheid op de provinciale wegen’; concreet vraagt u om documenten over maatregelen die zijn genomen om de veiligheid op de N99 te vergroten.

Je kunt aangeven hoe je de informatie wilt ontvangen (papier, elektronisch); vraag in ieder geval of het bestuursorgaan je wilt waarschuwen als er (hoge) kosten aan zijn verbonden.

 

De termijnen

Het bestuursorgaan moet binnen vier weken beslissen; deze termijn kan nog eens met vier weken worden verlengd. In de praktijk overschrijden overheden deze termijnen regelmatig en vaak zonder goede redenen.  De mogelijkheid om een dwangsom op te leggen is wegens vermeend misbruik geschrapt.

Dat wil niet zeggen dat er geen mogelijkheden zijn om de druk op te voeren. Als de termijn van twee keer vier weken is verstreken en je het onredelijk vindt dat de overheid nog geen besluit heeft genomen — bijvoorbeeld omdat het aantal documenten beperkt is — kun je een ingebrekestelling versturen. Dat is een brief waarin je de overheid nog twee weken de tijd geeft om de stukken openbaar te maken. Gebeurt dat niet, dan kondig je aan na het verstrijken van die termijn beroep aan te tekenen bij de rechter wegens het niet tijdig nemen van een beslissing. Hier zijn griffierechten aan verbonden. Als de rechter het met je eens is zal die het bestuursorgaan opdragen binnen een volgens de rechter redelijke termijn te beslissen, op straffe van een dwangsom. Het griffierecht krijg je dan terug. Deze procedure kun je digitaal starten via: https://formulieren.rechtspraak.nl/formulier/BeroepschriftRb_031_1.aspx/Beroepschrift_Inleiding_031_1.

Als de informatie het publiek dringend moet bereiken kun je een kort geding aanspannen (voorlopige voorziening).

 

Weigergronden

Hoewel openbaarheid van bestuursorganen via de Wob is vastgelegd, zijn daarin tegelijkertijd ook weigergronden opgenomen. De organen kunnen (deels) informatie weigeren; zie artikel 10 en 11 van de Wob. Let wel, de weigering geldt voor specifieke delen van de informatie. Het is niet zo, dat als er één weigergrond is, alle informatie geweigerd kan worden. Per weggelakte zin, alinea, of document moet de weigergrond en het waarom worden aangegeven. Er zijn relatieve en absolute weigergronden. Bij absolute weigergronden speelt de belangenafweging geen rol. Bij relatieve speelt de afweging tussen publiek belang van openbaarheid en het beschermen van de informatie wel een rol.

De Wob regelt ook dat ‘intern beraad’ niet openbaar is: dat wil zeggen dat er geen informatie wordt gegeven over persoonlijke beleidsopvattingen van bestuurders en ambtenaren. Hecht je niet aan namen, dan kun je vragen om geanonimiseerde versies, maar dat heeft meestal weinig effect.

 

Bezwaar en beroep

Ben je het niet eens met een beslissing dan kun je bezwaar maken. Bij het besluit staat aangegeven bij wie je dat kunt doen en binnen welke termijn. Soms wordt het bezwaar behandeld door een onafhankelijke bezwaarcommissie, soms door ambtenaren van het bestuursorgaan zelf.  Vaak kun je je bezwaar toelichten in een hoorzitting. Daarop volgt een beslissing. Ben je het daar niet mee eens, dan kun je in beroep bij de rechtbank (bijvoorbeeld via hetzelfde digitale formulier als bij niet tijdig beslissen). Word je door de rechtbank in het ongelijk gesteld, dan is er nog één mogelijkheid: een gang naar de Raad van State.

 

Milieu-informatie: status aparte

Dankzij het Verdrag van Aarhus regelt de Wob verdergaande verplichtingen tot openbaarheid als het gaat om informatie die met het milieu te maken heeft. Zo mogen bedrijfs- en fabricagegegevens (artikel 10, lid 1C) wél openbaar gemaakt worden als er sprake is van emissies. Ook persoonlijke beleidsopvattingen wat betreft milieu-informatie kunnen openbaar worden als dit in het publiek belang is. Daarnaast kan er ook gevraagd worden om openbaarmaking van methoden. Verder is er veel sneller sprake van een doorslaggevend publiek belang. De termijnen zijn ook korter: de uiterste beslistermijn is twee weken. Verlenging kan alleen plaatsvinden als het verzoek gecompliceerd is of heel omvangrijk.

 

 

Deze website wordt beheerd door de Vereniging van onderzoeksjournalisten. Je vindt hier informatie, tips, interviews, succesverhalen én de Wob-generator om simpel en snel te Wobben.

Vragen? Stuur een mail naar: wob@vvoj.org

VWS stopt met weglakken van persoonlijke beleidsopvattingen

VWS stopt met weglakken van persoonlijke beleidsopvattingen

Het ministerie van VWS zal bij de beoordeling van Wob-verzoeken niet langer de persoonlijke beleidsopvattingen van ambtenaren weglakken. En komende maanden worden nog eens vijftig extra Wob-juristen aangenomen. Dat zijn twee van de maatregelen die het departement...

Zeg dat je journalist bent

Het doet er niet toe wie bij de overheid informatie opvraagt, het bestuursorgaan moet die in principe verstrekken. Ook de reden van het verzoek mag niet meespelen. Toch is het niet onverstandig om in het verzoek aan te geven dat je journalist bent. ”De verzoeker...

Vraag een inventarislijst

Om grip te krijgen op de manier, waarop een bestuursorgaan op je Wob-verzoek heeft beslist, is een inventarislijst een handig hulpmiddel. Je kunt die zelf maken, maar je kunt ook het bestuursorgaan erom vragen. Extra service, maar steeds gebruikelijker. Namen,...

Kies je Wob-documenten

Behalve een ‘sleepnetwet’ (AIVD mag massaal online-communicatie aftappen) is er het ‘sleepnetverzoek’: via de Wob ‘alles’ over een onderwerp opvragen. De overheid is er niet happig op. Maar je kunt het bestuursorgaan een royale handreiking doen. Wanneer een...

VVOJ stuurt open brief aan informateur Herman Tjeenk Willink

VVOJ stuurt open brief aan informateur Herman Tjeenk Willink

Als politiek Den Haag werkelijk kiest voor een meer transparante bestuursstijl, waarbij meer belang wordt gehecht aan tegenmacht, laat het dan ook oog hebben voor de controlerende taak van de journalistiek. Dan moet ze de gereedschappen versterken die de pers heeft om...

Wobbaar ProRail spoort  naar meer transparantie

Wobbaar ProRail spoort naar meer transparantie

  Sinds medio 2019 loopt ProRail zich warm voor het beantwoorden van Wob-verzoeken. Nu nog een BV met de Staat als enig aandeelhouder wordt de beheerder van het spoorwegnet een zelfstandig bestuursorgaan (zbo) en daarmee wobbaar. ProRail is al behoorlijk...

AT5: Amsterdam zeer traag met afhandelen Wob-verzoeken

AT5: Amsterdam zeer traag met afhandelen Wob-verzoeken

De gemeente Amsterdam doet er gemiddeld 19 weken over om te beslissen over een Wob-verzoek, vijf keer zo lang als door de wet is voorgeschreven. Dat blijkt uit onderzoek van AT5. De overheid moet een Wob-verzoek binnen vier weken afhandelen, maar kan die termijn nog...