Op grond van de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob) heeft iedereen het recht om een informatieverzoek in te dienen bij alle Nederlandse overheden. Dat noemen we een Wob-verzoek.

Ga naar de wet.

 

Wob: alles openbaar … tenzij

Artikel 110 van de Grondwet bepaalt dat de overheid haar taken in de openbaarheid moet vervullen en dat er een wet moet zijn waarin bepaald wordt hoe de overheid dit doet. Dat is de Wob, de Wet openbaarheid van bestuur. Uitgangspunt is dat informatie over bestuurlijke aangelegenheden openbaar is, tenzij er gronden zijn om die openbaarheid te begrenzen, zoals bijvoorbeeld persoonlijke gegevens of gegevens die de veiligheid van het land in gevaar kunnen brengen.

 

Wanneer Wobben?

Als journalist gebruik je de Wob als je met ‘gewoon’ vragen geen antwoord krijgt van de overheid. Iedereen kan ‘Wobben’, je hoeft er geen speciaal belang bij te hebben, maar voor journalisten is het nuttig om te wijzen op het maatschappelijk en publiek belang van de informatie die openbaar wordt. Over het algemeen wordt het belang van geheimhouding en publiek belang tegen elkaar afgewogen, zeker als het om lastige onderwerpen gaat.

 

Wie Wobben?

In principe kun je bij elk zogeheten bestuursorgaan — de juridische term voor een organisatie die overheidstaken uitvoert — een Wob-verzoek indienen: ministers, college van B&W, Gedeputeerde Staten, waterschappen, publiekrechtelijke instellingen en instellingen, diensten en bedrijven die onder een bestuursorgaan vallen.

Natuurlijk probeer je je verzoek naar de juiste bestuurlijke organisatie te sturen, maar mocht je onverhoopt bij de verkeerde organisatie zijn beland, dan is die wettelijk verplicht je verzoek door te sturen naar het bestuursorgaan dat wél beschikt over de gevraagde informatie.

 

Hoe Wobben?

De wet zegt niets over de wijze waarop verzoeken moeten worden ingediend. Zowel een brief per post als een e-mail zijn mogelijk en sommige bestuursorganen hebben een speciaal digitaal formulier opengesteld. Maar er zijn bestuursorganen die verzoeken per e-mail niet in behandeling nemen. Kijk daarom altijd even op de website van de betreffende overheid wat er te vinden is over het indienen van een Wob.

In je Wob-verzoek moet je verplicht aangeven om welke bestuurlijke aangelegenheid het gaat en waar je documenten over wilt. Een voorbeeld: u dient een verzoek in over de bestuurlijke aangelegenheid ‘verkeersveiligheid op de provinciale wegen’; concreet vraagt u om documenten over maatregelen die zijn genomen om de veiligheid op de N99 te vergroten.

Je kunt aangeven hoe je de informatie wilt ontvangen (papier, elektronisch); vraag in ieder geval of het bestuursorgaan je wilt waarschuwen als er (hoge) kosten aan zijn verbonden.

 

De termijnen

Het bestuursorgaan moet binnen vier weken beslissen; deze termijn kan nog eens met vier weken worden verlengd. In de praktijk overschrijden overheden deze termijnen regelmatig en vaak zonder goede redenen.  De mogelijkheid om een dwangsom op te leggen is wegens vermeend misbruik geschrapt.

Dat wil niet zeggen dat er geen mogelijkheden zijn om de druk op te voeren. Als de termijn van twee keer vier weken is verstreken en je het onredelijk vindt dat de overheid nog geen besluit heeft genomen — bijvoorbeeld omdat het aantal documenten beperkt is — kun je een ingebrekestelling versturen. Dat is een brief waarin je de overheid nog twee weken de tijd geeft om de stukken openbaar te maken. Gebeurt dat niet, dan kondig je aan na het verstrijken van die termijn beroep aan te tekenen bij de rechter wegens het niet tijdig nemen van een beslissing. Hier zijn griffierechten aan verbonden. Als de rechter het met je eens is zal die het bestuursorgaan opdragen binnen een volgens de rechter redelijke termijn te beslissen, op straffe van een dwangsom. Het griffierecht krijg je dan terug. Deze procedure kun je digitaal starten via: https://formulieren.rechtspraak.nl/formulier/BeroepschriftRb_031_1.aspx/Beroepschrift_Inleiding_031_1.

Als de informatie het publiek dringend moet bereiken kun je een kort geding aanspannen (voorlopige voorziening).

 

Weigergronden

Hoewel openbaarheid van bestuursorganen via de Wob is vastgelegd, zijn daarin tegelijkertijd ook weigergronden opgenomen. De organen kunnen (deels) informatie weigeren; zie artikel 10 en 11 van de Wob. Let wel, de weigering geldt voor specifieke delen van de informatie. Het is niet zo, dat als er één weigergrond is, alle informatie geweigerd kan worden. Per weggelakte zin, alinea, of document moet de weigergrond en het waarom worden aangegeven. Er zijn relatieve en absolute weigergronden. Bij absolute weigergronden speelt de belangenafweging geen rol. Bij relatieve speelt de afweging tussen publiek belang van openbaarheid en het beschermen van de informatie wel een rol.

De Wob regelt ook dat ‘intern beraad’ niet openbaar is: dat wil zeggen dat er geen informatie wordt gegeven over persoonlijke beleidsopvattingen van bestuurders en ambtenaren. Hecht je niet aan namen, dan kun je vragen om geanonimiseerde versies, maar dat heeft meestal weinig effect.

 

Bezwaar en beroep

Ben je het niet eens met een beslissing dan kun je bezwaar maken. Bij het besluit staat aangegeven bij wie je dat kunt doen en binnen welke termijn. Soms wordt het bezwaar behandeld door een onafhankelijke bezwaarcommissie, soms door ambtenaren van het bestuursorgaan zelf.  Vaak kun je je bezwaar toelichten in een hoorzitting. Daarop volgt een beslissing. Ben je het daar niet mee eens, dan kun je in beroep bij de rechtbank (bijvoorbeeld via hetzelfde digitale formulier als bij niet tijdig beslissen). Word je door de rechtbank in het ongelijk gesteld, dan is er nog één mogelijkheid: een gang naar de Raad van State.

 

Milieu-informatie: status aparte

Dankzij het Verdrag van Aarhus regelt de Wob verdergaande verplichtingen tot openbaarheid als het gaat om informatie die met het milieu te maken heeft. Zo mogen bedrijfs- en fabricagegegevens (artikel 10, lid 1C) wél openbaar gemaakt worden als er sprake is van emissies. Ook persoonlijke beleidsopvattingen wat betreft milieu-informatie kunnen openbaar worden als dit in het publiek belang is. Daarnaast kan er ook gevraagd worden om openbaarmaking van methoden. Verder is er veel sneller sprake van een doorslaggevend publiek belang. De termijnen zijn ook korter: de uiterste beslistermijn is twee weken. Verlenging kan alleen plaatsvinden als het verzoek gecompliceerd is of heel omvangrijk.

 

 

Deze website wordt beheerd door de Vereniging van onderzoeksjournalisten. Je vindt hier actuele informatie, tips & tricks, interviews, succesverhalen én de Wob-generator om simpel en snel te Wobben.

Vragen? Stuur een mail naar wobvvoj@gmail.com

 

Kopieerkosten voorkomen

Kopieerkosten voorkomen

De overheid mag geen kosten rekenen voor het opzoeken van informatie en het lakken van documenten, maar wel voor het verstrekken van kopieën. Bij grote Wob-verzoeken kan dat aardig oplopen. Voorkom al in je verzoek verrassingen. Overheidsorganisaties zien...

Verzoek preciseren. Of inperken?

Bestuursorganen reageren op een Wob-verzoek nogal eens met de uitnodiging voor een gesprek. Ze willen dat je je verzoek komt ‘preciseren’. Maar bedoelen daar veelal mee: inperken. Bereid je voor, wees alert en geef niet te gauw toe. Soms gaat zo’n uitnodiging gepaard...

Journalistiek wil aanpassingen in Wet open overheid

In een gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer hebben verschillende journalistieke organisaties – waaronder de VVOJ – dringend gevraagd om het voorstel voor de nieuwe Wet open overheid (Woo) aan te passen. De brief komt vlak nadat het wetsvoorstel naar de Kamer is...

De Wob is een draak van een wet

De Wob is een draak van een wet

Joop Bouma schrijft niet meer voor Trouw. Sinds 1 juli is hij met pensioen. Bouma is onderzoeksjournalist en ‘Wobt’ al zolang de Wet openbaarheid van bestuur bestaat. Hij schreef veel over de tabakslobby en samen met Jet Schouten van Radar werd hij...

Oproep Ollongren: hou je aan de Wob-beslistermijnen!

Oproep Ollongren: hou je aan de Wob-beslistermijnen!

Minister Ollongren van BZK roept bestuursorganen op zich te houden aan de termijnen die de Wet openbaarheid van bestuur stelt. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft ze dat overheidsinstanties zich ‘vanzelfsprekend’ moeten houden aan de wettelijke termijnen waarbinnen een Wob-verzoek moet worden afgehandeld.

Grote bezwaren opschorting Wob

Grote bezwaren opschorting Wob

Update 15 mei Eind april stuurden de VVOJ samen met de NVJ een brandbrief naar ministeries. Zij hadden vanwege de corona-crisis besloten om Wob-verzoeken op een laag pitje te zetten, onder meer RTL Nieuws, het AD en NOS Nieuws kregen te horen dat hun verzoeken tot...

Intern beraad met externe partijen

Intern beraad met externe partijen

Documenten niet verstrekken wegens ‘intern beraad’ tussen de overheid en een andere partij, zelfs als dat een private partij is? Dat is helaas geen onmogelijke tegenstelling. Maar niet elk overleg mag zomaar tot ‘intern beraad’ worden bestempeld.